World Athletics vẫn giữ lệnh cấm Nga và Belarus, Chủ tịch Coe thừa nhận cần một giải pháp

Liên đoàn Điền kinh Thế giới (World Athletics) tiếp tục giữ nguyên lệnh cấm toàn diện đối với vận động viên Nga và Belarus, trong bối cảnh vụ tranh chấp đang được đưa ra Tòa Trọng tài Thể thao (CAS). Phát biểu trong ngày cuối của giải Ultimate Championship khai mạc tại Budapest hôm 13/9/2026, Chủ tịch Sebastian Coe một mặt khẳng định lập trường không thay đổi, mặt khác thừa nhận thể thao quốc tế cần một giải pháp lâu dài. Theo nội dung phân tích từ bài viết gốc, đây không phải là một bài viết về thành tích thi đấu cụ thể, mà là một bài viết về quản trị thể thao, tư cách tham dự và phòng chống doping. Toàn bộ bài viết không cung cấp thông số kỹ thuật hay kết quả nào, do đó các phân tích chỉ tập trung vào khía cạnh thể chế, pháp lý và chiến lược truyền thông. World Athletics đang giữ một trong những lập trường cứng rắn nhất trong làng thể thao quốc tế. Kể từ năm 2026, liên đoàn này áp dụng lệnh cấm toàn diện với vận động viên Nga và Belarus, nghĩa là họ không được thi đấu dưới bất kỳ hình thức nào. Điểm đặc biệt là World Athletics không đưa ra cơ chế vận động viên trung lập, trong khi nhiều liên đoàn khác đã dần nới lỏng. Chính Sebastian Coe từng dùng cụm từ “một trong những lập trường cứng rắn nhất của bất kỳ liên đoàn quốc tế nào” để mô tả chính sách này. Tại Budapest, Coe nhấn mạnh: “Đây không phải vấn đề chính trị hay hộ chiếu. Đây là vấn đề tính toàn vẹn của thi đấu.” Ông tiếp tục: “Từ năm 18 tuổi, tôi tin rằng mọi vị trí tôi đảm nhận, từ vận động viên đến lãnh đạo, đều liên quan đến tính toàn vẹn.” Câu nói này được giới phân tích xem như một cách xây dựng uy tín cá nhân của Coe, nhằm tránh cho cuộc tranh luận bị quy kết là “chính trị”. Việc một cựu vận động viên tầm cỡ thế giới nói về tính toàn vẹn giúp World Athletics có thêm điểm tựa trong dư luận. Về mặt pháp lý, điểm mấu chốt là vụ việc đang chờ Tòa Trọng tài Thể thao (CAS) xử lý. Liên đoàn Điền kinh Nga trước đó đã nộp đơn lên CAS hồi tháng 7. Đến tháng 8, họ có thêm một kháng nghị mới. Theo bài viết, phiên điều trần dự kiến diễn ra “trong những tháng tới”. Coe không công bố chiến lược pháp lý của liên đoàn. Ông nói: “Tôi không nghĩ đội ngũ luật sư của chúng tôi sẽ biết ơn nếu tôi công bố cách tiếp cận.” Điều này cho thấy World Athletics đang chuẩn bị cho một cuộc chiến trước CAS một cách nghiêm túc. Bên cạnh việc bị cấm thi đấu, Liên đoàn Điền kinh Nga còn bất bình vì không được tham gia vào quá trình ra quyết định của World Athletics. Đây là một chi tiết quan trọng. Tranh chấp không chỉ nằm ở việc vận động viên có được dự giải hay không, mà còn nằm ở quyền đại diện và tiếng nói của một quốc gia trong cơ quan quản trị. Nếu CAS chỉ giải quyết phần tư cách thi đấu mà không giải quyết phần đại diện, bài toán Nga vẫn chưa thể khép lại. Các chuyên gia phân tích đưa ra ba kịch bản chính. Kịch bản thứ nhất là CAS phán quyết chống lại World Athletics, buộc liên đoàn phải xây dựng cơ chế vận động viên trung lập như một số môn thể thao khác. Kịch bản thứ hai là CAS giữ nguyên lệnh cấm nhưng đưa ra các yêu cầu về quy trình, ví dụ như một cơ chế rà soát định kỳ. Kịch bản thứ ba là CAS bác đơn kháng cáo của Liên đoàn Điền kinh Nga, qua đó củng cố lập trường của World Athletics. Trong bài viết, nhóm phân tích đánh giá rủi ro tổng thể là cao, vì vụ việc nằm ở giao điểm giữa địa chính trị, di sản doping và một vụ trọng tài đang diễn ra. Một yếu tố quan trọng là sự khác biệt giữa World Athletics và Liên đoàn Trượt băng Quốc tế (ISU). ISU từng cho phép vận động viên Nga và Belarus thi đấu với tư cách trung lập, nhưng tư cách này không phải là vĩnh viễn. Vận động viên trượt băng nghệ thuật Kamila Valieva cùng một số vận động viên khác đã bị thu hồi tư cách trung lập. Sự việc này có ý nghĩa hai chiều. Với những người ủng hộ việc mở cửa, đây là minh chứng rằng chỉ cần có hành vi sai phạm, tư cách trung lập sẽ bị tước đi, nên lo ngại về “cửa sau” là không có cơ sở. Với những người ủng hộ duy trì lệnh cấm, trường hợp Valieva cho thấy tư cách trung lập không phải là một công cụ đảm bảo sạch sẽ hoàn toàn. Vì thế, World Athletics có thể viện dẫn câu chuyện này để bảo vệ lập trường cứng rắn. Ở phía Nga, Bộ trưởng Thể thao Mikhail Degtyarev phát biểu trên hãng thông tấn TASS rằng tất cả vận động viên trượt băng bị ảnh hưởng sẽ kháng cáo lên CAS. Điều này cho thấy Nga đang theo đuổi một chiến dịch pháp lý phối hợp trên nhiều môn thể thao, thay vì chỉ riêng lẻ ở môn điền kinh. Diễn biến tại ISU có thể trở thành tiền lệ, hoặc ngược lại, là lời cảnh báo cho World Athletics nếu họ từng nghĩ đến việc mở một cơ chế trung lập. Một khía cạnh dễ bị bỏ qua là áp lực thương mại. World Athletics vừa tổ chức giải Ultimate Championship lần đầu tiên tại Budapest, một sản phẩm thương mại mới của liên đoàn. Việc tổ chức một giải đấu lớn trong khi vẫn loại một quốc gia có nền điền kinh mạnh như Nga tạo ra một sự căng thẳng. Nhìn dài hạn, một giải đấu quốc tế càng muốn hấp dẫn thì càng cần có những vận động viên xuất sắc nhất thế giới. Nếu lệnh cấm tiếp tục kéo dài, nguồn cung vận động viên sẽ bị thu hẹp, gây ảnh hưởng đến chất lượng chuyên môn và giá trị truyền thông. Ngược lại, nếu bỏ lệnh cấm, World Athletics sẽ bị chỉ trích là đánh đổi tính toàn vẹn để lấy doanh thu. Đây là bài toán khó mà Coe phải xử lý trong thời gian tới. Giới phân tích cũng lưu ý rằng cụm từ “trong những tháng tới” có thể khiến dư luận lạc quan quá mức về tốc độ giải quyết. Lịch sử các vụ kiện tại CAS cho thấy quy trình thường kéo dài. Việc Liên đoàn Điền kinh Nga phải nộp đơn nhiều lần từ tháng 7 đến tháng 8 càng cho thấy quá trình này phức tạp. Ngoài ra, thông điệp hai chiều của Coe - vừa khẳng định không thay đổi, vừa nói rằng mục tiêu là có đầy đủ vận động viên thi đấu - có thể là cách để ông giữ chân cả hai phe. Một mặt, ông trấn an những người ủng hộ lệnh cấm. Mặt khác, ông để ngỏ cánh cửa cho một giải pháp chính trị trong tương lai. Các tín hiệu cần theo dõi gồm ngày điều trần CAS, phản ứng của các liên đoàn quốc gia khác và các tuyên bố từ Liên đoàn Điền kinh Nga cùng Bộ Thể thao Nga. Một khi CAS ấn định ngày điều trần, thể thao quốc tế sẽ có cơ sở để dự báo hướng đi tiếp theo. Nếu các liên đoàn khác tiếp tục nới lỏng chính sách, World Athletics sẽ phải chịu sức ép lớn hơn từ phía dư luận. Nếu Nga đẩy mạnh chiến dịch truyền thông, câu chuyện có thể lan rộng sang nhiều môn thể thao khác. Đối với thể thao Việt Nam, câu chuyện này không trực tiếp liên quan, nhưng nó mang lại những bài học quan trọng. Thứ nhất, vận động viên Việt Nam cần hiểu rõ quy chế tham dự của từng liên đoàn. Nếu World Athletics buộc phải đổi chính sách và đưa vận động viên Nga trở lại, mức độ cạnh tranh ở một số nội dung sẽ tăng lên rõ rệt. Điều này ảnh hưởng đến kế hoạch giành suất dự Olympic, ASIAD hoặc SEA Games. Thứ hai, câu chuyện về tính toàn vẹn thi đấu là lời nhắc nhở về phòng chống doping. Các vận động viên và huấn luyện viên Việt Nam cần tuân thủ nghiêm túc quy định của WADA và World Athletics, vì một sai sót nhỏ có thể ảnh hưởng đến cả sự nghiệp. Thứ ba, sự khác biệt giữa World Athletics và ISU cho thấy không có một chuẩn mực duy nhất trong thể thao quốc tế. Mỗi môn có những quy định riêng, và việc cập nhật liên tục là điều bắt buộc với những nhà quản lý thể thao Việt Nam. Cuối cùng, việc theo dõi vụ kiện tại CAS không chỉ dành cho giới chuyên môn. Đó còn là cách để các nhà đầu tư, nhà tài trợ và người hâm mộ hiểu được bối cảnh thể thao thế giới đang thay đổi ra sao. Nếu lệnh cấm được dỡ bỏ hoặc điều chỉnh, cục diện các giải điền kinh quốc tế sẽ khác đi. Nếu lệnh cấm được giữ nguyên, World Athletics sẽ tiếp tục đối mặt với áp lực từ cả hai phía. Tóm lại, bài viết gốc không cung cấp số liệu thành tích, nhưng lại mang đến một góc nhìn sâu về quản trị thể thao. World Athletics đang giữ vững lập trường cấm Nga và Belarus, nhưng Chủ tịch Sebastian Coe cũng ý thức rằng cần có một giải pháp. Phiên điều trần tại CAS trong những tháng tới sẽ là thời điểm quyết định. Với thể thao Việt Nam, việc nắm bắt diễn biến này giúp chúng ta không bị bất ngờ trước những thay đổi của môi trường thi đấu quốc tế.